Website Jacques Bazen
Oradea/Nagyvárad/Großwardein

Menu

Bezoek aan Oradea, 10 mei 2005 (en vele keren daarna)

Oradea is een stad in het noordwesten van Roemenië. De stad ligt vlak aan de Roemeens-Hongaarse grens. Dat maakt de stad ook bijzonder voor Roemenië, Oradea is als het ware de poort naar Europa. De stad is zeker de moeite waard van het bezichtigen, met name het prachtige centrum met veel Jugendstil architectuur (100x beter dan Barcelona), de resten van de citadel en het omliggende gebied, in het bijzonder de warmwaterbronnen bij Baile Felix en Baile 1 Mai.

Oradea is een van de rijkste steden van Roemenië. Dat was vooral in het verleden zo, je kunt dat nog zien aan het grote aantal vroeg twintigste eeuwse gebouwen in het centrum. Vele daarvan zijn redelijk tot goed bewaard gebleven en onderhouden. Ik heb nog nergens in Europa zoveel Jugendstil, of Art Nouveau gebouwen bij elkaar gezien. Het waren vooral de joden in Oradea die voor het grootste deel hebben bijgedragen aan de totstandkoming van het centrum. Echter de Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen in de Joodse gemeenschap achtergelaten.

Het theater van Oradea

idem, achterkant

De hoofdstraat van Oradea

Jugendstil architectuur

Een ander mooi voorbeeld van een Jugendstil gebouw is het Park hotel, in de hoofdstraat van Oradea. Het Park hotel gaat er prat op dat eens, lang geleden, Prins Ferdinand van Oostenrijk er eens heeft overnacht, je weet wel, die kerel die vermoord is in Sarajevo. Het lijkt er niet direct op dat er veel veranderd is in het hotel sinds die tijd... Toch raakt deze halve ruďne mij enigszins, vergane glorie ten top, krakkemikkig sanitair, nauwelijks sluitende deuren, bedden die er minstens een halve eeuw staan en gordijnrails die zomaar naar beneden komt vallen. Maar het hotel heeft toch ook ruime en vooral hoge kamers met een oude krakende parketvloer.

Het Parkhotel van Oradea

Deur van de hotelkamer

Binnenplaats van het hotel

De onvolprezen menukaart van het Parkhotel

De naam Oradea is een Roemeense vertaling van het Hongaarse Nagyvárad. Er is me verteld, ik kan zelf namelijk geen Hongaars, dat Nagy betekent Groot en dat Várad betekent klein kasteel. Dus Nagyvárad betekent "Groot klein kasteel" Dat is ook weer terug te vinden in de Duitse vertaling "Großwardein". Dwars door de stad stroomt de Crisul Repede rivier, oftwel in het Nederlands vertaald, de Snelle Cris rivier.

De Snelle Cris rivier

Plein in het centrum

Stadhuis

Standbeeld van Michael de Dappere, op de achtergrond de Orthodoxe kerk van de maan

Ik was in Oradea vanwege een congres, op de Christelijke Partium Universiteit. Daar was een congres over Europese Integratie. De Partium Universiteit is een Hongaarstalige Universiteit. De gewone staatsuniversiteit van Oradea is Roemeenstalig. Wat wel grappig is, is dat deze Staatuniversiteit een pagina heeft met daarop (in het Engels) de geschiedenis van Oradea. Het is echter opvallend hoe goed wat ze hun best gedaan hebben om het Hongaarse verleden uit te wissen. De pagina is te vinden op dit adres: www.uoradea.ro/english/topic/3/Oradea.html Deze pagina maakt, ongewild misschien, heel duidelijk hoe gevoelig het verleden in deze regio nog steeds is. Het is buitengewoon jammer dat de Partium Universiteit geen Engelstalige website heeft. Alleen de Engelse faculteit heeft een paar dingen in het Engels: www.partium.ro.

De Partium University

Uitzicht op de stad vanaf de Ciuperci heuvel (paddestoel heuvel, ongetwijfeld een oude vulkaan)

Hongaars gereformeerde kerk

Oradea bij zonsondergang

Oradea is een stad die gesticht is door de Hongaarse koning László. Deze László is om de een of andere, voor mij volstrekt onduidelijke reden door de Rooms Katholieke kerk heilig verklaard. Oradea heeft vervolgens haar stichter als patroonheilige genomen. Midden in het centrum staat dan ook de Szent László kerk. Hieronder een foto van die kerk, weliswaar bij nacht. In de kerk zijn enorme fresco's te bewonderen met taferelen en wonderen uit het leven van Szent László.

De Szent László kerk

Al deze Hongaarse geschiedenis betekent echter niet dat Oradea een echte volledig Hongaarse stad is. Eigenlijk is Oradea voor een groot deel Joods geweest, en de Joden hebben een enorme stimulerende rol gespeeld bij de groei en ontwikkeling van de stad tot wat ze nu is. Echter, het grootste deel van de Joodse gemeenschap is verdwenen. Er zijn nog slechts een 300 Joden over, onder leiding van een orthodoxe Rabbijn uit Canada. Deze heeft ongetwijfeld wat moeite gehad met de gebruiken van de Oost Europese Joden, die waarschijnlijk nogal afwijken van de gangbare West Europese en Amerikaanse Joodse gebruiken. Op verschillende plaatsen in Oradea zijn nog oude synagoges te vinden. En die zijn over het algemeen in de meest deplorabele staat die je maar kunt voorstellen. Ik verwonder me erover dat ze nog niet zijn ingestort.

Varvallen oude synagoge, nu in gebruik als groenteopslagplaats

Op de achtergrond, de koepel van de grote synagoge

En dezelfde koepel van binnenuit, totaal verwaarloosd

Herdenkingsplaten voor slachtoffers van de holocaust

Ik hoop dat de Joodse gemeenschap in Oradea snel sponsors vindt om de grote, voor de stad beeldbepalende, synagoge te restaureren. Anders hoeft het niet meer... Ik heb het gevoel dat het gebouw op instorten staat.
Verder is er in de stad nog de Orthodoxe synagoge met het Holocaust monument. Deze synagoge wordt momenteel gerestaureerd. Van buiten ziet het er al prima uit, maar binnen wordt er nog hard gewerkt.

De Orthodoxe synagoge

Met Holocaust gedenkteken

Restauratie binnen

Nog in gebruik zijnde synagoge

Behalve deze Joodse synagoges, heeft Oradea ook nog een heleboel gebouwen uit de Hongaarse periode. In de 18e eeuw had Oradea, na herovering op de Turken, een bloeiperiode en zijn er veel gebouwen neergezet. Enkele van de meest opvallende zijn de Hongaarse Rooms Katholieke Kathedraal van de Bihar kerkprovincie en het bisschoppelijk paleis.

Kathedraal

Interieur

Het voormalige bisschoppelijke paleis, daarna museum, nu weer teruggegeven

De Roemeens orthodoxe kathedraal, voor zo lang als ik het ken al een chaotische bouwplaats

Achter de al jaren - zonder enige voortgang te zien - in aanbouw zijnde Orthodoxe kathedraal staat het oude fort van Oradea. Het is een compleet verwaarloosd en vervallen gebouw, waarvan een aantal delen al ingestort zijn. Het laatste wat ik opgevangen heb is dat men nu eindelijk een begin maakt met het restaureren. Dat is lijkt me een heel wat zinnigere besteding van overheidsgeld dan aan het maken van het zoveelste standbeeld van Mihai Viteazul, wat toch niemand mooi vindt, of het ondersteunen van het bouwen van de zoveelste Orthodoxe kathedraal, waar toch niemand komt.

Het fort van Oradea

De garnizoenskerk

Nog wat andere beelden van Oradea.

Het stadspark in het centrum

Een Hongaarse actiegroep heeft de oude Hongaarse straatnamen van voor 1918 onder de huidige Roemeense straatnamen gespoten, zoals op deze foto te zien is. Het Roemeense stadsbestuur van Oradea heeft heel veel geld verkwist om alles op alles te zetten om deze jonge separatisten (lees terroristen) op te sporen en te veroordelen...en natuurlijk moet het allemaal meteen schoongemaakt worden. In plaats van dat ze het geld aan de abominabele rondweg uitgeven...

Hongaarse "ondertitels" bij Roemeense straatnamen

De rondweg (of wat daarvoor moet doorgaan) van Oradea

Uitzicht over het centrum

De traditionele markt

Het nieuwe Lotus winkelcentrum

Oradea heeft ook een dierentuin...Ik was wel onder de indruk toen ik die zag. Het is nou niet meteen de meest moderne, om het maar voorzichtig te zeggen...nogal kleine kooien bijvoorbeeld, en vooral veel beton. De dieren waren net gevoerd, bij de wolven lagen complete kippen en de leeuwen hadden geiten te eten gekregen. De dierlijke resten zijn op de foto's nog duidelijk te zien.

Een aap geniet van zijn Mona toetje

De wolven voelen zich kiplekker

Halve geit in de leeuwenkooi

Midden in de dierentuin staat een mausoleum met daarin een graftombe van iemand... Het mausoleum is nu in gebruik als duiventil en de bijna ademontnemende stank van duivenmest slaat me tegemoet. Wie schetst mijn verbazing en ontzetting als ik zie dan het graf is opengebroken en grondig is verwoest...wat is hier gebeurd...wie doet zoiets, en meer belangrijk wat heeft de dader hier gedacht te kunnen halen? Honderd jaar oude botten of iets dergelijks???

Mausoleum

met opengebroken graf

In de buurt van Oradea ligt een meer, met daaraan een (vis)restaurant. Wat voor mij enigszins merkwaardig en onverklaarbaar was, was het feit dat de restauranthouder een leeuw als huisdier had. Het beest zat gelukkig in een naar het eruitzag stevige kooi, maar brulde en sloeg met de poten tegen de zijkanten dat het niet mooi meer was.

Meer

met (vis)restaurant

Leeuwenkooi naast het restaurant

Oradea blijft een fascinerende stad. Het is een van de meest bijzondere en aparte steden die ik tot nu toe heb bezocht. Ik verbaas me over de enorme verschillen op korte afstand en de enorme dynamiek die hier is.

Trein naar Boedapest bij zonsopkomst